کار خود را انجام دهید ولی نه در حد وظیفه ، بلکه فراتر از آن ، تا نتیجه بگیرید .
به مشکلات مانند محکی برای ارزیابی توانایی خود نگاه کنید .
برداشت بیشتر با کاشت بیشتر امکان پذیر است .
بهترین کود برای مزرعه ، جای پای دهقان است .
راهنمای نگارش مقالات علمی پژوهشی
تحقیق و پژوهش از اهمیت ویژه ای برخوردار است و به جرأت می توان گفت که همه پیشرفت های علمی ، صنعتی ، پژوهشی ، تکنولوژی ، جامعه شناختی و. . . جوامع توسعه یافته بر پایه ي تحقیق و پژوهش استوار است.اصلی ترین و مهمترین شیوه ارائه ي نتایج یک مطالعه و تحقیق، تهیه مقاله ي پژوهشی است و محققی در صحنه ي تولید و انتشار علمی موفق است که بتواند نتایج پژوهش خود را در مجلات معتبر پژوهشی به چاپ برساند.از آنجا که نوشتن صحیح و مناسب یک مقاله یک رکن اساسی برای چاپ مقالات علمی می باشد. در قالب این نوشتار تلاش شده است تا شیوه هاي صحیح نگارش یک مقاله ي پژوهشی ارائه گردد. تعریف پژوهش پژوهش، فرايند پردازش اطلاعات است كه مهمترين ويژگياش زايايي، باروري و توليد علم در تاريخ آن علم ميباشد و داراي هويت جمعي است.آنچه در كتب و منابع يافت ميشود دادههاست. پس از سنجش و گزينش ، دادهها به اطلاعات تبديل ميشوند ، با پردازش اطلاعات و تجزيه و تحليل آنها در مقاله ، توليد علم صورت ميگيرد. پژوهش، فرايند توليد علم است برخلاف بسط اطلاعات ديگران كه توسعه است نه پژوهش. پژوهشگر مانند زنبور عسل است كه چيز جديد توليد ميكند نه مثل مورچه كه فقط اطلاعات را جمع ميكند. شأن مقاله اين است كه در مقياس تاريخ آن علم ، توليد علم كند. مقاله ي علمي پژوهشي ، بايد نوآوري داشته باشد و پيدا كردن حرف جديد در تاريخ يك علم كه قبلاً نبوده ، كار دشواري است. اين نوآوري فقط در نظريهپردازي نيست بلكه ميتواند زبان جديد ، روش جديد ، مسأله جديد ، تعريف جديد و... در تاريخ علم باشد. انواع مقاله براساس محتواي اطلاعات مقاله مقالات به چهار نوع تحقيقي، تحليلي، مروري و گردآوري تقسيم ميشوند: مقالة تحقيقي (پژوهشي) :.مقاله ي علمي پژوهشی ، که به آن گزارش تحقيق نيز گفته ميشود، گزارش دستاوردهاي يك تحقيق مي باشد كه در عرف بيش از سه صفحه (حداكثر 20000 كلمه ) تنظيم مي گردد. نوشتاری است که در آن نویسنده تز یا موضوع یا فرضیه ای را با استناد به قرائن ، شواهد ، تجربه های مکرر ، مشاهده ، مصاحبه و با توجه به نظریات سایر صاحبنظران و افراد اهل فن همان رشته به اثبات میرساند و یا نفی می کند. محقق زماني مبادرت به نگارش مقاله ي علمي مي نمايد كه تحقيق خود را به پايان رسانده باشد.اين گزارش ممكن است جهت ارائه به يك همايش علمي ، سازماني اداري ، مؤسسه اي پژوهشي ، انتشار به صورت چاپ در يك كتاب مجموعه مقالات و يا مقاله اي در يك دائرة المعارف و ... و يا رايج ترين حالت آن يعني انتشار در يك فصلنامه و نشريه ي تخصصي تهيه گردد. مقالة تحليلي: اين نوع مقاله كه به نام مقاله ي نظري نيز شناخته ميشود ، مقالهاي است كه مؤلف با استفاده از منابع پژوهشي پيشين ، نظريه ي خاصي را در حوزه ي كار خود مطرح مينمايد. در اين نوع مقاله نويسنده ممكن است نظريههاي قبلي را گسترش دهد، آنها را با استفاده از شواهد استحكام بخشد، آنها را بهشكل ديگري بيان كند يا آنها را مورد تأمل و ترديد قرار دهد. مقالة مروري : اين مقاله به تحليل كلان و ارزيابي انتقادي نوشتههايي ميپردازد كه قبلاً منتشر شده است. مؤلف مقاله مروري از طريق مقوله بندي ، يكپارچه سازي، و ارزشيابي متون منتشر شده ي پيشين ، سير پيشرفت پژوهشهاي جاري را در جهت روشن ساختن مسئلهاي مشخص دنبال ميكند. مقاله گردآوري: اين نوع مقاله صرفاً به گردآوري و انعكاس نقطهنظرهاي مختلف مندرج در نوشتههاي مرتبط با موضوعي خاص ميپردازد و در واقع كار تازهاي را عرضه نميكند. تفاوت آن با مقاله تحليلي اين استكهبهارائهنظريه جديديمنتهينميشودونيزبامقالهمرورياينتفاوتراداردكهالزاماًبهسنجشوارزيابيكليهآثار قبلينميپردازد. البته علاوه بر 4 مورد ذكر شده ، گونههاي ديگري از نوشته هاي مجلات وجود دارند كه از فراواني كمتري برخوردارند ؛ نظير ياداشتهاي انتقادي، نقد و بررسي، گزارش كوتاه و... كه براي پرهيز از اطاله كلامازتوضيحآنهاخودداريميشود. با توجه به اينكه نوشتار حاضر بيشتر بر مقاله ي تحقيقي تأكيد دارد، لازم است ابتدا ساختار مقاله ي تحقيقي و در ادامه مراحل نگارش آن مورد بحث و بررسي واقع شود. ساختار عمومی مقاله معمولاً مقالات پژوهشی شامل چهار بخش مي باشند : طليعه ي مقاله : كه شامل بيان چهار عنصر اساسي است: v عنوان مقاله v نام نويسنده (و يا نويسندگان ) به همراه بيان ميزان تحصيلات v بيان چكيده مقاله ( كه مشتمل بر خلاصه اي كلي از هدف، روش علمي و نتيجه ي نهايي تحقيق را به صورت جملات كوتاه در حداكثر 150 تا 200 واژه مي باشد. ) v كليد واژگان تحقيق : بيان واژگان مهم تحقيق كه محور مفاهيم تحقيق بر گرد آنهاست.چند واژه کلیدی که از اهمیت زیادی در مطالعه برخوردارند، در این قسمت ذکر می شود. ضمن این که با ذکر واژه های کلیدی در سایتهای علمی می توان به دنبال مقاله نیز گشت. حداکثر واژه 6-5 کلمه می باشد. متن اصلي مقاله : كه شامل عناصر زير مي باشد: v مقدمه ( طرح مسأله ) : شامل بيان مختصري از پيشينه ، اهداف، پرسش ها و تبيين روش شناسي محقق مي باشد. v گزارش تحقيق: شامل بيان بررسي ها، اسناد، دلايل موافق و مخالف و ... مي گردد كه در طول تحقيق از سوي محقق صورت پذيرفته است. نتيجه گيري نهايي: مشتمل بر بيان يافته هاي تحقيق بر مبناي مطالب موجود درمتن اصلي مقاله مي باشد. کتابنامه : در پایان از نظر اخلاقی موظفیم که فهرستی از منابع مورد استفاده خود را ذکر نماییم. عنوان : عنوان هر اثر جلوهاي از هويت آن اثر است ؛ خواه اثر هنري باشد يا علمي.عنوان فشردهاي منضبط از مطالب متن است. عنوان بايد مختصرو گويا باشد تا بتواند علاوه بر ايجاد انگيزه مطالعه در خواننده ، او را درانتخابمقالهموردنيازشراهنماييكند.عنوان مقاله باید جدید و جذاب باشد.عناوین تکراری و بسیار شایع دارای شانس کمتری برای تصویب جهت نشر هستند ولی ممکن است به عنوان مقاله در آرشیو مجله یا سایت خارجی ثبت شوند.در هر دوره چند ساله یک عنوان جدید مورد توجه هر رشته علمی قرار می گیرد.عنوان مقاله اولین بخش یک مقاله است که خوانده میشود باید عنوان مقاله اشتراکاتی با موضوع اصلی تحقیق داشته باشد و به شکلی جذاب جمله بندی شده باشد. نکات مهم در انتخاب عنوان مقاله: v عنوان مقاله حتی الامکان باید دقیق و رسا باشد و از به کار بردن اصطلاحات ناآشنا یا اختصاری در آن خودداری شود. v عنوان مقاله بايستي تكراري نباشد. v خطابي يا شعرگونه نباشد. v در عنوان نبايد تعبيراتي همچون: "آشنايي با"، "نگاهي به"، "درآمدي بر" و امثال آنها آورده شود. عنوان بايد مشير به مسأله مورد تحقيق باشد. v عنوان مقاله حتی الامکان باید جمله خاصی باشد که نکات اصلی و عمده موضوع را در بر دارد. v در عنوان مقاله پژوهشي اصل بر اختصار است برخلاف مقالات آموزشي كه عنوان بايستي توصيفكننده باشد و اصل بر ايضاح است نه اختصار. v عنوان باید فاقد پیش داوری باشد.. v اگر کلماتی در توصیف ویژگی مطالعه شما نقش کلیدی دارند حتماً در عنوان خود آنرا بگنجانید. v هیچ گاه نباید در عنوان مقاله نتیجه ي پژوهش را به صورت ثابت شده ذکر نمود. v پرهیز از عنوانهای کلی و روزنامهای v استفاده از صفت و موصوفهای لازم برای گویاتر نمودن عنوان v فشرده ، مختصر و یادآوردنی چکیده مقاله : این بخش مهمترین قسمت مقاله را تشکیل داده و عموماً داوران به این بخش توجه ویژه ای نشان می دهند . چکیده مقاله باید در چند پاراگراف و هر پاراگراف دارای بخشهای بیان مسئله – روش کار (METHODOLOGY) , نتایج پژوهش (Result) و دستاورد نهایی باشد .چكيده خلاصه كوتاهي از مقاله همراه با نكات اصلي متن مقاله است و به گونهاي تنظيم ميشود كه خواننده را در تصميمگيري براي مراجعه يا عدم مراجعه به اصل مقاله قادر ميسازد. محتواي چكيده حاوي مطالبي است كه نويسنده مقاله بر آنها تأكيد ورزيده است.. چکیده پس از عنوان مهم ترین بخش از یک مقاله است که خوانده می شود.تعداد افرادی که چکیده را میخوانند بسیار بیشتر از کسانی است که مقاله را میخوانند.متن بسیاری از مقاله ها به طور کامل در دسترس ما نیست و گاهی فرصت برای خواندن تمام مقاله را نداریم و از این رو چکیده ي مقاله اهمیت زیادی دارد. نکات مهم در نگارش چکیده : v پرهیز جدی از آوردن مراجع، فرمول و علامتهای ویژه v رعایت کوتاهی و فشرده بودن ( در حد یک بند و سقف 200 تا 250 کلمه) كليدواژه : مقاله برخلاف كتاب، فهرست ندارد. كليدواژه به جاي فهرست است، كليدواژه ، كليد است از جنس واژه ، نه واژههاي كليدي.نويسنده بايد مباحث مهم خود را به صورت تكواژه جستجو كند و به صورت كليدواژه نشان دهد. تعداد كليدواژهها حدود 6 كلمه (1+6كلمه) است. مقدمه : به منظور آشنایی خواننده با موضوع پژوهش و ورود به بحث است. مقدمه با تأکید بر تشریح موضوع پژوهش ، سؤالات ، اصطلاحات و کلید واژه ها طراحی می شود. نظر به اينكه مقدمه و جمع بندي بايد ناظر بر بدنه ي اصلي مقاله باشد ، لازم است پس از پايان يافتن بدنه اصلي مقاله تدوين شود. مقدمه سرآغاز هر مطلب يا مبحث است و با اشاره به مسائل و مشكلات موجود در آن زمينه، يافتههاي قبلي درباره ي موضوع مورد بحث را به اختصار شرح ميدهد و در پايان به ارائه راهحل ميپردازد. درواقع پيوند ميان نويسنده و خواننده از طريق مقدمه صورت ميگيرد. نکات مهم در نگارش مقدمه v تعریف مسئله و قلمرو تحقیق v طرح اهمیت تحقیق v طرح سوابق تاریخی موضوع v صرف نظرکردن از طرح مطالب شخصی و تعصب آمیز v ارائه روند و سیر تحقیق و طرح جهتگیری آن v مشخص کردن محدوده زمانی مورد بررسی v برقراری ارتباط بین ادبیات موضوع با موضوع مورد تحقیق v متن مقدمه باید روان باشد. v در پاراگراف اول مقاله ، عبارت هاي جذاب نسبت به موضوع (اهميت موضوع و نقش آن در حوزه اصلي تحقيق مثلاً حوزه جامعه شناسي ، ارتباطات ، فرهنگ و. . .) اصلي مقاله بکار گرفته شود. v عبارات خلاصه اي كه خواننده را متوجه موضوع اصلي مقاله بكند در بخش اوليه مقدمه نگارش شود. v ارائه مطلب اساسي مقاله در يك پاراگراف v در پاراگرف آخر مقدمه اشاره اجمالي به مباحثي که مقاله به آن خواهد پرداخت ، ضروري است. متن اصلي مقاله : متن یا بدنه اصلی مقاله بايد پيام اصلي نويسنده را به طور مفصل بيان كند به نحوي كه خواننده با مطالعه آن بتواند نتيجه مورد انتظار را دريافت کند . بايد عناوين اساسي را كه در نمودار كلي تحقيق پيش بيني شده دنبال كند ، اگر چه در مسير نگارش مقاله ممكن است تغييراتي در نمودار اوليه ي مقاله اعمال شود . ابتدا لازم است زير هر يك از عناوين از قبل تدبير شده ، چند پاراگراف توضيحي نگارش شود و به مرور با تكيه بر اطلاعات جمع آوري شده مطالب توسعه داده شود. متن اصلي مقاله بايد به دو قسمت به هم مرتبط تقسيم شود: · بخش نظري: در اين بخش ، مفاهيم کليدي تحقيق ، حوزه مطالعاتي تحقيق ، نظريه هاي بزرگ مربوط به سؤال اصلي مقاله و نظريه هاي خاص که به صورت مشخص مرتبط با سؤال اصلي مقاله باشد همراه با مباحث ترکيبي که ابعاد مختلف موضوع مورد بحث را تبيين مي کند ، مطرح ميشود. · بخش عملي: در بخش عملي تحقيق با استفاده از پشتوانه هاي نظري مقاله ، سؤال اصلي تحقيق در قالب مطالعات اسنادي و کتابخانه اي و يا در قالب مطالعه ميداني مورد بررسي قرار مي گيرد. ü نکته مهم : بين مباحث نظري و عملي مقاله ارتباط معناداري برقرار شود و از ارائه ي مطالب بصورت جزائر جدا افتاده و بدون ارتباط با يکديگر پرهيز شود. v نکته ی اساسی در تدوین متن اصلی ، ارائه اطلاعات مرتبط با منبع مورد استفاده در هر پاراگراف است. v مقالاتی که فاقد منبع نویسی در متن هستند به لحاظ علمی از ارزش چندانی بر خودار نمی باشند. منبع نویسی در متن عموماً به شکل زیر انجام می شود : هر گاه بخواهيم مطلبی را که از يک کتاب يا يک مقاله درنوشته ی خود مورد استفاده قرار داده و به آن استناد کنيم و يا آن را تجزيه تحليل نماييم دو حالت پيش می آيد : v استفاده از مطلب به صورت نقل قول مستقيم است. v استفاده از آن مطلب به صورت نقل قول غير مستقيم است نقل قول مستقيم : نقل قول مستقيم حتما بايد داخل گيومه قرار گيرد و در پايان نقل قول با ذکر (فاميل نويسنده، سال انتشار مطلب وشماره ي صفحه) مطلب را به اتمام رساند. نقل قول غير مستقيم : در نقل قول غير مستقيل ساختار جمله بندي عوض مي شود و حتي اصطلاحات و الفاظ تغيير مي کند. در چنين مواردي صرفا "قاميل نويسنده و سال انتشار مطلب" مثلا (گيدنز، 1999) ذکر مي شود. ذکر نقل قول از منبع بدون نویسنده : ( عنوان کتاب سال انتشار ) ، ( عنوان نشریه تاریخ انتشار ) به عنوان مثال : ( مهارتهای آزمون سازی 1385 ) ، ( سروش 1367 ) . ذکر نقل قول از منبعی با دو نویسنده : ( نام خانوادگی هردو نویسنده سال انتشار) مثال : ( رحمانی و تائب 1375 ). ذکر نقل قول از منبعی با سه نویسنده : ( نام خانوادگی هر سه نویسنده سال انتشار ) مثال : ( قارونی ، خوش زبان و اردهالی 1365). ذکر نقل قول از منبعی با چهار نویسنده : ( نام خانوادگی نویسنده اصلی و دیگران سال انتشار ) مثال : ( اسمیت و دیگران 2000 ). منظور از دیگران مشارکت کنندگان در نگارش اثر است. ذکر نقل قول از منبعی که توسط یک سازمان یا شخصیت حقوقی تألیف شده است : (سازمان یا شخصیت حقوقی سال انتشار ) مثال : (سازمان تبلیغات اسلامی 1369) ذکر نقل قول از منبعی با چاپ مجدد : ( نام خانوادگی نویسنده[ تاریخ انتشار قدیم] تاریخ انتشار جدید) مثال : (جعفری [1368] 1375). نقل قول از منبع بدون تاریخ : ( نام خانوادگی نویسنده n.d. ) مثال : ( n.d. smith ). نقل قول از جداول : ( نام خانوادگی نویسنده سال انتشار ، شماره جدول مورد استفاده ) مثال : (طوسی 1384 ، جدول 2 : 21 ). نتیجه گیری :لازم است جمع بندي هماهنگي از مباحث مختلف متن اصلي مقاله در ارتباط با سؤال اصلي مقاله ، ارائه شود . بين خلاصه کردن و استنتاج قاعده مند مطالب مقاله تفاوت وجود دارد. در بخش نتيجه گيري ، تلاش مي شود با تکيه بر سؤال اصلي مقاله و مباحث مطرح شده ، قواعد کلي ، نظريه ها و ديدگاه هاي منتزع از مطالعات تحقيق منعکس شود.ديدگاه نهائي نويسنده نيز در نتيجه گيري پاياني طرح مي شود. ü نکته مهم: بين مطالب مطرح شده در مقدمه ، متن اصلي مقاله و نتيجه گيري بايد يك ارتباط منطقي وجود داشته باشد. کتابنامه : آخرين بخش مقاله کتابنامه ميباشد.کتابنامه یا فهرست منابع در حقيقت فهرست کامل کليه منابعی است که نويسنده برای تهيه ي متن اصلی به مطالعه ي آنها پرداخته و یا با آنها آشنايي پيدا کرده است.بنابراین کتابنامه محدود به منابع نام برده در متن اصلی نيست . به عبارت ديگر حجم کتابنامه ممکن است بزرگتر از حجم منابع مندرج در زير نويس های نوشتار باشد ، اما عکس آن صادق نيست.همچنين کتابنامه تنها شامل کتاب نيست بلکه هر نوع منبعی را که در انجام پژوهش از آن استفاده کرده ایم باید در آن ذکر کنیم. انواع منابع تحقیق منابع مورد استناد یا مورد استفاده در تحقیقات کتابخانه ای می تواند مجموعه ای از هر منبع ؟ نوشتاری ، تصویری ، آماری ، الکترونیکی و یا هریک از آنان باشد. گونه هایی از این منابع که دارای بیشترین کاربرد در بررسی های نوشتاری هستند در این قسمت معرفی می شوند : آلبوم های چاپی : در این گونه منابع عکس اشخاص ، مناظر طبیعی ، گیاهان ، جانوران ، تولیدات صنعتی همراه با معرفی کوتاهی دربارة آنها به چاپ رسیده است. در حد زندگینامه و یا دانشنامه نیست و بیشتر نقش یک آلبوم عکس را دارد. آمارها : آمارهای درست یکی از ابزارهای مهم در تحقیقات علمی امروز به شمار می آیند.نتایج سر شماری های عمومی کشور را که مرکز آمار ایران منتشر می کند،می تواند در همه زمینه های اقتصادی ، کشاورزی، صنعت و تکنولوژی،فرهنگ و. . . پژوهندگان را یاری نماید. ادواری ها (مطبوعات بجز روزنامه) : انتشاراتی هستند که به طور منظم و با فاصله های زمانی بیش از یک روز به چاپ می رسند و به سبب وجود همین فاصلة زمانی در انتشار آنان است که ادواری نام گرفته اند. ادواری ها حاوی مجموعه ای از مقاله ها ، داستان ها ، گزارشها و نتایج بررسی های علمی و غیر علمی عکس ها ، تفسیرها ، خبرها و نقد ها هستند. ادواری هایی که حاوی مقاله ها و داده های معتبر می باشند در ردیف منابع مهم و پر اهمیت پژوهشی به شمار می آیند. برحسب فاصلة زمانی انتشارشان نامهای متفاوتی به آنها داده شده است . مانند : هفته نامه ، ماهنامه ، فصلنامه (سه ماه یکبار) ، شش ماه نامه ، سالنامه و . . . اسناد و انتشارات دولتی : اینگونه اسناد وانتشارات را می توان در گروه های چندی طبقه بندی نمود مانند : تصویب نامه های هیأت دولت یا وزیران ، بخشنامه ها ، آئین نامه ها ، اطلاعیه ها ، آگهی ها ، اسناد تاریخی ، پیمان های بین المللی ، مقاوله نامه ها ، اسناد محرمانه دولتی ، گزارش فعالیت ها و بالاخره آمارها و تحقیقات علمی که برحسب نوع فعالیت و وظیفة وزارتخانه وسازمان های دولتی تهیه می گردند.انتشارات دولتی دارای هویتی منحصر به فرد هستند.یکی به دلیل رسمیت داشتن منبع اطلاع دهنده است که البته انطباق با واقعیت را کاملاً موجب نمی شود.و دیگری پیروی کردن از هدفی خاص و حفظ چارچوبی است که معمولاً تبلیغاتی است.منابع دولتی اطلاعات زیادی را فراهم می آورند،ولی این اطلاعات عموماً با حداقل دقت جمع آوری شده و برای هدف هایی به غیر از آنچه که از بدو امر مورد نظر بوده است به کار نمی آیند مضافاً اینکه معمولاً در اختیار محقق آزاد قرار داده نمی شوند. اسناد و ا نتشارات نهادهای غیر دولتی : اعتبار انتشارات نهادهای خصوصی یا غیر دولتی که با روش های علمی و حساب شده و با هدف اقتصادی تهیه می شوند به طور نسبی از اسناد دولتی بیشتر است. گو اینکه این گونه مؤسسات به دلایل خاص اقتصادی و سیاست های گسترشی که دارند،مایل نیستند در اظهار یا اعلام داده ها سخاوتمند باشند. در هر حال دسترسی به این گونه انتشارات و یا بهره گیری از آنان به دلیل رقابت های بازرگانی اگر مشکل تر نباشد ساده تر نیست. پژوهشگر جز در موارد خاص به سختی می تواند توقع دستیابی به آن ها را داشته باشد. انتقاد کتاب : مجموعة گزارش ها یا مقاله هایی است که به منظور ارزیابی یا نقد از کتاب های منتشر شده توسط کارشناسان امر، تنظیم و چاپ می گردد. بررسی در اینگونه منابع ، این فرصت را به محقق میدهد که منابع مورد نظر خود را با اطمینان بیشتری انتخاب نماید و یا از مقایسه تحلیل های انجام شده با نظرات شخصی خود نسبت به منابع برگزیده تجدید نظر نماید. برگزیده ها : برگزیده ، معادل واژه های برگرفته ، منتخب وگزیده می باشد.به نوعی پژوهش گفته میشود که در آن بررسی کننده از دیدگاه خاص خود و هدفی که دارد نقطه نظرهایی را از متن یا متونی معین بیرون می کشد و آنها را به صورت اثری تحقیقی تنظیم می نماید. بروشورها : بروشور نامی است فرانسوی برای booklet وpamphlet که به صورت اخیر در جهان شهرت بیشتری پیدا کرده است. نوعی از اسناد چاپی صحافی نشدة تبلیغاتی هستند که اطلاعاتی کلی و خلاصه شده دربارة تولیدات یا محصولات صنعتی و یا خدمات در زمینه های مختلف به منظور جلب آگاهی و جذب خریدار یا مشتری به چاپ می رسند که به نوبة خود دارای اهمیت هستند. بروشور را نباید با کاتالوگ که در زمینه راهنماها معرفی شده اند اشتباه گرفت. پایان نامه ها : گزارشی تحقیقی است که در پایان دوره های سه گانه تحصیلات دانشگاهی(کارشناسی، کارشناسی ارشد ، دکترا) توسط دانشجو تهیه وتنظیم می گردد و اغلب بر پایة منابع نوشتاری تهیه شده اند. نوشته ای است طولانی و منظم دربارة موضوعی خاص که به صورت رسمی ارائه می گردد. اصطلاح رساله که واژه ای تازی است با اندک تفاوتی معادل پایان نامه می باشد در لغت نامه واژة رساله برابر پایان نامه های امروزی به کار رفته است در سده های گذشته ایران و پس از ورود اسلام دانشمندان ، پزشکان و یا حکیمان نظرات و یافته های خود را در مجموعه هایی به نام رساله ها می نوشتند. تک نگاری ها : منظور از تک نگاری یا (monograph) ، منبعی نوشتاری است که حاوی نتایج بررسی دربارة یک موضوع معین ومحدود باشد .در تحقیقات فرهنگ شناسی خصوصاً در مردم شناسی اجتماعی تک نگاری ها نتایج بررسی در محیط های کوچک اجتماعی هستند که به عنوان منابع پژوهشی با ارزشی در زمینه شناخت فرهنگ عامه و سایر جنبه های زندگی اجتماعی ، اقتصادی ، بهداشتی و . . . به شمار می آیند. چکیده ها : چکیده و یا ابسترکت (abstract) متونی هستند که به صورت خلاصه و فشرده از کتاب ها ومقاله ها تهیه شده اند.در تنظیم چکیده ها نکات مهم کلیدی ومرتبط کننده متن اصلی به نحوی تنظیم شده اند که در کوتاه ترین عبارت ها مطلب مورد نظر بیان شده است. چکیده ها چنانچه با مهارت تهیه شده باشند پژوهنده را با صرف وقت اندکی به چگونگی متن اصلی و ارزیابی آن هدایت می کنند. خبرنامه ( بولتن ) : خبرنامه یا بولتن نشریه ای است حاوی گزارش ها و خبرهای مربوط به انجمن ها وسایر نهادهای خصوصی و دولتی.این گونه نشریات حاوی خبرهایی دربارة رویدادهای داخلی، اداری پیمان ها،سمینارها،نظرهای رسمی بخش دولتی (خصوصاًوزارت امور خارجه) هستند که به صورت منظم (ادواری) انتشار می یابند و یا در موارد خاص به صورت نامنظم. دستنویس ها : سندهای دستنویس شامل فرمان های رهبران سیاسی، نامه ها، یادداشت ها، دفتر خاطرات عقدنامه ها،سند های ملکی خطی،دودمان نامه ها یا نسب نامه ها و خلاصه هر دست نوشته دیگری که واقعی بودن یا اصیل بودن آنها مورد تأیید باشند به نحوی دارای اهمیت هستند ودر زمرة منابع پژوهشی به حساب می آیند. رایانه ها و شبکه های ارتباطی : رایانه ها وشبکه های ارتباط الکترونیکی از جمله منابع پژوهشی محسوب می شوند که امروزه در تحقیقات میدانی و نوشتاری نقش فعالی دارند.از طریق آنها می توان به انواع منابع نوشتاری موجود در شبکه دسترسی یافت به شرط آنکه اولاً اطلاعات مربوط به منابع در شبکه الکترونیکی محلی، ملی و یا بین المللی وارد شده باشد و در ثانی امکان برقراری ارتباط در همة موارد برای محقق موجود باشد. روزنامه : روزنامه،نشریه ای است که به طور روزانه منتشرمی شود و حاوی خبرهای جاری، نظرات مردم در مورد رویدادها،مقاله ها و تبلیغات است. هیچ یک از رسانه ها تا این اندازه دارای اهمیت خبری نیستند و بررسی در مطالب و مقالات روزنامه هاوتجزیه وتحلیل آنها امری بسیار قابل توجه است.روزنامه،در برابر واژه های (Journal) فرانسوی و (newspaper) انگلیسی واژه ای عمومی است برای نشریاتی که به طور روزانه انتشار می یابند.ولی در میان مطبوعات انگلیسی زبان واژة(Journal) معمولاً به روزنامه های تخصصی در رشته های مختلف علمی، ورزشی، سیاسی، اقتصادی و . . . اتلاق می گردد که معروف ترین آنها (wall street Journal) در اقتصاد وسیاست است. روزنامه رسمی : روزنامه رسمی ممکن است به دو صورت یا با دو وظیفه در کشور انتشار یابد.یکی به صورتی که در ایران معروف است مانند ارگان رسمی وزارت دادگستری و دیگری روزنامه ای که بازگو کنندة نظرات دولت و ارگان رسمی آن محسوب می شود. زندگی نامه : شرح حال یا زندگی نامه مجموعه اطلاعاتی نوشتاری است دربارة اشخاص بنام از نظر : ادبی علمی، هنری ، سیاسی ، نظامی ، مذهبی و. . . این اطلاعات شامل ملیت ، وضعیت خانوادگی ، وضعیت دوران کودکی ، تحصیلات و تجربیات ، علاقه مندی ها،شغل ها،موقعیت های اداری و اجتماعی و . . . می باشد که معمولاً توسط یک مؤسسه یا اشخاص حقیقی دربارة یک شخصیت شناخته شده نوشته میشود. کتاب و مقاله : کتاب نامی است کلی وعمومی برای آثار نوشتاری چاپی مستقلی که در یک یا چند جلد دربارة زمینه مشخصی توسط یک یا چند نفر نوشته و جلد شده است. کتاب لفظی است تازی که در ایران جایگزین لفظ باستانی نامه شده است. زمینه موضوعی کتاب ها نامحدودند ومطالب مندرج در آنها در مقایسه با مقالاتی که در روزنامه ها و ادواری ها نوشته می شوند بسیار گسترده تر وعمیق تر یا ژرفانگرانه تر هستند. مقاله ها معمولاً به تشریح یک مسأله یا موضوع به طور محدود و کلی می پردازند. برخی از کتابها به صورت مجموعه مقاله هایی از یک یا چند نفر تنظیم شده اند. منابع مرجع : نام منابع یا کتاب های مرجع در برابر reference books آورده شده است. کتاب یا منبعی مرجع نامیده می شود که مطالب مندرج در آن مستقلا و بدون تداوم و وابستگی به اجزاء دیگرآن منبع به ترتیب خاصی در پی یکدیگر نوشته یا چاپ شده باشند. این نظم خاص به نظم دانشنامه ای معروف است که در آن عنوان ها به ترتیب الفبایی تنظیم شده اند ودر زیرهر یک از عنوان ها یا سرشناسه ها توضیحاتی آورده شده است. این گونه منابع مرجع منابعی مقدماتی در پژوهش هستند ولی مانند یک کتاب مستقل یک مجموعه خواندنی را تشکیل نمی دهند. اطلس ها : مجموعه هایی هستند از نقشه ها ، جداول ، نمودارها و مشخصات جغرافیایی و پستی بلندی یا توپوگرافی و درجات طول وعرض جغرافیایی . اطلس تاریخی ایران یکی از نمونه های این گونه منابع است. این اطلس که در سال 1350 توسط دانشگاه تهران چاپ شده است نمونه ای است که درآن نقشه های سیاسی محدودة سرزمین ایران در دوره های تاریخی همراه با توضیحی کوتاه دربارة هریک ازدوره ها نشان داده شده است. دانشنامه ها : واژه ای است که در برابر عنوان عربی دایرة المعارف و انگلیسی encyclopedia به کار برده می شود.دانشنامه ها از مهم ترین انواع کتاب های مرجع هستند که در مجلدهای بسیار، مطالبی خلاصه وفشرده دربارة عالم هستی و هر آنچه که بدان مربوط می شود مانند جغرافیا، ویژگیهای طبیعی، دانش در شاخه های متفاوت، ادبیات ، بازرگانی، پزشکی، حقوق ، سیاست ، ارتش وامور نظامی و. . . آورده شده است.سرشناسه یا عنوان های موجود در دانشنامه به ترتیب حروف الفبایی یک زبان خاص تنظیم شده اند. واژه نامه ها : تمام یا بخشی از واژگان یک زبان ، که به ترتیب الفبایی حرف یا حروف آغازین هر واژه در همان زبان در یک یا چند جلد تنظیم یافته و هریک به همان زبان و یا زبان های دیگر معنی شده اند،واژه نامه (dictionary ) نامیده می شود .واژه نامه از کهن ترین کتاب های مرجع در ایران است. فرهنگ معین نمونه ای از واژه نامه های عمومی و فارسی به فارسی است. روش تنظيم کتابنامه در ساختار کلي کتابنامه به نکات ذيل توجه شود: رعايت ترتيب الفباءشرح کامل مشخصات نویسنده در فهرست منابع ذکر می شود.در ترتيب منابع ، ابتدا منابع فارسى ، سپس منابع لاتین و در نهايت موارد اينترنتى مطرح مي شوند.منابع را باید برحسب نوع آن از یکدیگر متمایز کرد. کتاب، مقاله، پایان نامه ، نشریات ، روزنامه و. . . نباید به صورت مختلط در کتابنامه ذکر شود. روش نگارش منابع همراه با مثال : استناد به کتاب : v (در مورد منابع فارسی) نام خانوادگی نویسنده ، نام کوچک ( سال انتشار ) عنوان کتاب . محل نشر : انتشارات. مثال : طالقانی، محمد (1366) فرهنگ اصطلاحات حقوقی لاتینی. چاپ اول . تهران : انتشارات دانشگاه شهید بهشتی. v کتاب با یک نویسنده (چاپ مجدد) : الپورت ، گوردون . دبلیو[1954] (1979 ) ماهیت تبعیض . چاپ مجدد ، کمبریج ، ماساچوست : آدیسون وسلی . v کتاب با دو نویسنده : رحمانی ، علی و سعید تائب (1375 ) گفتگوهای ایران واروپا . تهران : مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه . v کتاب با سه نویسنده : قارونی ، منوچهر؟ خوش زبان ، جواد و اردهالی ، زهرا (1365). بیماریهای ایسمیک قلب . تهران: مرکز نشر دانشگاهی . v کتاب با بیش از سه نویسنده : فرهودی ، ابوالحسن و دیگران (1365) بیماریهای نقص ایمنی تشخیص و درمان . تهران : علمی. v وابسته به شخصیت حقوقی یا سازمان : سازمان تبلیغات اسلامی (1369) دسیسه آیات شیطانی فتوای امام خمینی (ره) وعکس العمل های جهانی . تهران. v (در مورد منابع لاتین ترجمه شده) نام خانوادگی نویسنده ، نام کوچک و نام میانی ، (سال انتشار) عنوان کتاب ، ترجمه شده توسط : . . . محل نشر : انتشارات. مثال : کیتسن ، کلاک (1362 ) مقدمه ای بر روش تحقیق در تاریخ ، ترجمه : آوانس آوانسیان . تهران : انتشارات اساطیر. v (در مورد منابع لاتین) نام خانوادگی ، نام کوچک و نام میانی . ( سال انتشار ) عنوان کتاب . محل نشر: انتشارات. Miner, J.B. (1992).Industrial Organization Of Psychology. New York: McGraw Hill, Inc v کتاب آنلاین : نام خانوادگی نویسنده ، نام کوچک . ( سال انتشار) . عنوان کتاب. نام سایت . تاریخ مشاهده . ( نشانی دسترسی ) . Haker , Diyana. (1997) .Research and Documentation in the Electronic Age v Bedform Books. Retrieved October 6, 1998 http : / www . Bedfordbooks . com /)) v کتاب چند جلدی : ساروخانی ، باقر (1384 ) روشهای تحقیق در علوم اجتماعی . جلد اول ، تهران : پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. استناد به مقاله : v نام خانوادگی نویسنده ، نام کوچک ( سال انتشار ) . " عنوان مقاله " ، نام مجله ، شماره ي جلد و صفحات ، محل نشر : انتشارات . v مثال : آوینی،مرتضی (1377 ). " سلمان رشدی ، عامل هجوم فرهنگی غرب "،ماهنامه صبح ،ش 89 . v نام نام خانوادگی نویسنده ، نام کوچک ( سال انتشار ). "عنوان مقاله ". شماره ي جلد وصفحات، عنوان مجموعه مقالات یا کتاب منتشر شده ، محل نشر : انتشارت. v مثال : حقیقت ، بهروز (1372). "نظام انتقال یا جذب تکنولوژی"، ج 1، ص 16، در مجموعه مقالات دومین سمینار علم، تکنولوژی و توسعه، تهران: دانشگاه صنعتی امیر کبیر. v نام خانوادگی نویسنده ، نام کوچک و نام میانی (سال انتشار )." عنوان مقاله " . نام مجله ، شماره صفحات ، محل نشر : انتشارات. Low, B.K (1997)."Reliability analysis of rock Wedges". Journal of Geotechnical and Geoenvironmental Eng., Vol. 123, No. 6,pp.498-505. v مقاله در روزنامه (آنلاین ) : v مثال : 1996 ." قوانین داوطلبانه پیشنهادشده برای کمک کردن برای تأمین امینت مشترکین اینترنت " . نیویورک تایمز ، 5 ژوئن اصلاح شده در 10 ژوئن 1996 "Voluntary Rules Proposed to help Insure Privacy for Internet Users". New York Times , June 5. Retrived June 1996( http :/ www. Nytimes. Com /. . . / yo5dat.htmI). v مقاله در روزنامه ولی بدون نویسنده : نام روزنامه ( سال انتشار) . " عنوان مقاله " . نام روزنامه ، تاریخ انتشار ، شماره ي صفحات v . مثال : اکونومیست (1995)." گرفتن نبض چرخه ي تجارت ". اکونومیست ، 27 اکتبر ، صص 90-89. v مقاله ي ژورنال (در مطبوعات ) : آلسیون ، جان و جولی آندرژوسکی . در شرف چاپ . پرده برداشتن از محدودیت های سنت های پنهان : تحلیلی از ادعای گروه آزمایشی" .مجله جامعه شناسی آمریکا ". استناد به پایان نامه ها : نام خانوادگی ، نام کوچک؟ (سال تحصیلی «تاریخ دفاع پایان نامه») . " عنوان رساله " مقطع ( کارشناسی ارشد یا دکتری )،دانشگاه. مثال : دلاوری ، ابوالفضل (1375 )." بررسی ریشه های خشونت و بی ثباتی در ایران ". پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه تهران. استناد به منابع اینترنتی: در استناد به منابع اینترنتی بایستی مواردی از قبیل: مولف، یا پدید آورنده اثر، عنوان مدرک، عنوان مرکز یا سازمان انتشار دهنده، تاریخ انتشار و آدرس سایت گنجانده شود. در ضمن چون هر لحظه ممکن است نشانی یک سایت تغییر کند ضروری است، تاریخ مشاهده نیز قید شود. ضمناً برای استناد به منابع اینترنتی از قبیل کتاب و مجموعه مقالات طبق زیر عمل شود. v نام و نام خانوادگی، نام مؤلف، عنوان کتاب، محل نشر: ناشر، تاریخ انتشار. تاریخ آخرین ویرایش (در صورت موجود بودن). { نوع رسانه}، نشانی دسترسی>، {تاریخ مشاهده}. Rijsberjen, C.J.Van. “Information Retrieval”. London: Butterworths. 1976. 17 Aug 1999. {online}..{12 feb 2004} ü نکته مهم : شیوه ي تنظیم کتابنامه و کیفیت ارجاعات در نشریات مختلف متفاوت است و بهتر است از راهنمایی این نشریات و شرایط نگارش مقالات کمک بگیریم. مراحل نگارش یک مقاله ي پژوهشی براي نوشتن مقاله پژوهشی، بايد مراحل و اقداماتي را به صورت گام به گام طي كنيم كه در اينجا به بررسي آنها ميپردازيم: · مطالعات اكتشافي جهت يافتن موضوع انتخاب موضوع تحقیق از دشوارترین مراحل یک پژوهش علمی محسوب می شود. داشتن انگيزه لازم براي يافتن موضوع مناسب و توجه به نيازهاي جامعه از مسائل مهم در اين مرحله است. موضوع مي تواند به سفارش و يا پيشنهاد مؤسسه يا نشريه اي ادواري صورت پذيرد. اما پذيرش آن بايد با علاقه ي معطوف به تخصص نويسنده همراه باشد. موضوع خوب موضوعي است كه به رشد فرهنگ و ارتقاي علوم در جامعه ياري مي رساند. به جهت نيل به چنين هدفي، محقق بايد مطالعه ي ادبيات موجود و پيشينه ي تحقيق خود را دست كم نگيرد. · بررسي و تحليل موضوع به لحاظ ارزشمندي و امكانپذيري براي ارزشيابي و امكانپذير بودن نگارش مقاله ميتوان چند سؤال طرح كرد : v موضوع مقاله تا چه اندازه ارزشمند و بديع است؟ v از چه جنبهاي و براي چه كساني مفيد خواهد بود؟ v آيا تهيه ي چنين مقالهاي امكانپذير است؟ v موانع ومشكلات احتمالي انجام كار كدام است؟ در صورتي كه بتوانيم براي اين پرسشها پاسخيمناسببيابيم،طبيعتاًمراحلنوشتنآسانترخواهدبود. · تعيين برنامه زماني براي انجام كار (مديريت زمان) زمانبندي مناسب و انجام مرحله به مرحله كارها از مسائلي است كه تهيه و تدوين مقاله را در مدت زمان از پيش تعيين شده امكان پذير ميسازد. · طرح پرسش تحقيق و غني سازي مفهومي آن ( و احياناً فرضيه هاي مرتبط ) هر چه اصالت يك پرسش بيشتر باشد، احتمال موفقيت و برجستگي تحقيق بيشتر خواهد بود. بنابراين هيچگاه در يافتن بهترين پرسش تحقيق، تعجيل ننماييد. برخي از معيارهاي وجود اصالت در يك پرسش عبارتند از: v واجد مجهول حقيقي باشد. ( و يا حداقل از زاويه ي نويني به مساله نگاه كند. ) v متناسب با مخاطب مورد نظر باشد. v به نيازمندي هاي معرفتي جامعه پاسخ دهد. · نگارش طرح اوليه ي مقاله تهيه فهرست مقدماتي مطالب، تهيه عنوان بخشهاي اصلي و فرعي، توجه به هدف و طيف مخاطبين، هماهنگي بين ساختار و نوع مقاله و مشورت با افراد صاحبنظر از مواردي است كه در اين مرحله بايد در نظر گرفته شود.سرفصل ها ، عناوين فرعي هر فصل و احياناً زير عنوان هاي عناوين فرعي مشخص شود به گونه اي که در يک صفحه کل کار در قالب يک طرح قابل رويت باشد. بر خلاف رساله هاي دانشگاهي كه داراي بخش خاصي تحت عنوان كليات طرح تحقيق مي باشند ، طرح تحقيق مقاله عيناً در آن آورده نميشود و تنها مهم ترين موارد آن در مقدمه ي مقاله به شرحي كه مي آيد ، بيان مي گردند. · جستجو براي يافتن منابع اطلاعاتي پايه منابع اطلاعاتي پايه شامل دايرةالمعارفهاي موضوعي، خلاصه مقالات و... است · جستجو براي يافتن اطلاعات مرتبط (تهيه كتابشناسي مقدماتي) پس از مطالعه و بررسي منابع پايه ، با استفاده از برگهدان كتابخانه ها و يا از طريق جستجودرشبكههاي اطلاعاتي (اينترنت) ميتوان كتابشناسي اوليه را تهيه و منابع اطلاعاتي تخصصي را شناسايي وگردآوري كرد. · مطالعه عميق منابع گردآوري شده و يادداشتبرداري هدفمند در اين زمينه به اين نكات توجه نماييد: v يادداشت نويسي را به صورت هدفمند انجام دهيد. دقيقاً بدانيد كه چرا برخي از مطالب را مينويسيد و برخي ديگر را نمي نويسيد. v نظام يادداشت نويسي مرتب و منظمي ايجاد نماييد. يادداشت ها را به صورت منظم، هر يك در داخل پوشه اي عنوان دار و پوشه ها را در داخل پرونده هاي مربوطه قرار دهيد. v همواره به گونه اي عمل نماييد كه بتوانيد بعدها نيز از حاصل زحمات يادداشت نويسي خود استفاده نماييد. پس يادداشت نويسي را در نظامي كلي تر و دراز مدت ( و نه مقطعي ) تعريف نماييد. · مرتب كردن يادداشتها بر اساس فهرست مطالب و بازنگري و پالايش آنها تحليل داده ها بر اساس روش شناسايي صحيح و متقن در اين زمينه به نكات زير توجه نماييد: v تحليل داده هاي جمع آوري شده ي خود را بر اساس يك روش شناسي مشخص و تعريف شده انجام دهيد. v از خلط مباحث خودداري نماييد. · نوشتن متن مقاله (نسخه اوليه) بهتر است نوشتن مقاله با مطالب سادهتر شروع و از پرنويسي و اطاله كلام خودداري شود. توجه به هدف، ساختار و مخاطب و رعايت انسجام و پيوند منطقي ميان بخشها و پاراگرافها و رعايت آئين نگارشصحيحازنكاتمهمياستكهنويسندهمقالهبايدبهآنتوجهكند. · مرور متن اوليه و اصلاح آن (تهيه نسخه دوم) بسياري از صاحبنظران پيشنهاد ميكنند كه پس از آماده شدن نسخه اوليه، يك يا چند روز مقاله را كنار بگذاريم و پس از آن به بررسي و مرور مقاله بپردازيم. هنگام بررسي مقاله بايد جملات و پارگرافهاي غير ضروري حذف شوند و نكات مهم مقاله در مقايسه با مقالات ديگر برجسته شود. توالي و ترتيب مطالببهدرستيكنترلشود. · مشورت با افراد متخصص و صاحبنظر و اصلاح نهايي مقاله و تهیه نسخه نهایی مقاله · مرحله ي نگارش و ويرايش آخرين مرحله ي تهیه یک مقاله ي پژوهشی ، مرحله ي نگارش آن مي باشد. از اين رو صورت مسأله يك مقاله نويس چنين مي باشد : v تحقيق را انجام داده ام v محتواي مطالب را در اختيار دارم v حال آنرا در چه قالبي به صورت مقاله ي علمي درآورم ؟ براي رسيدن به بهترين پاسخ ، ابتدا بررسي شود كه مناسب ترين مكان چاپ مقاله ي شما در كجاست؟ چه مخاطباني را براي تحقيق خود مناسب مي دانيد؟ ضمن اينكه ممكن است كه مقاله را به سفارش مؤسسه ای علمي تهيه نماييد. همه ي نشريات علمي و نيز مؤسسات معتبر پژوهشي داراي شيوه نامه ي مخصوص به خود در جهت نگارش مقاله مي باشند. بنابراين : بهترين شيوه نگارش مقاله ، منحصر در يك شيوه نبوده و به اقتضاي موضوع مقاله و محل چاپ آن شيوه هاي علمي متعددي موجود مي باشد. بهترين شيوه ي نگارش مقاله ، شيوه نامه ي فصلنامه و يا مؤسسه ي معتبري است كه قصد چاپ مقاله شما را دارد. · كنترل نهائي كار و ويرايش نهائي مقاله v نگارش املائي و ادبي را کنترل کنيد. v نظم عبارت ها را كنترل كنيد. v ارتباط فصول مختلف مقاله را با هم بررسي کنيد. v ارتباط بين مقدمه، متن اصلي مقاله و نتيجه گيري مقاله را بازنگري نمائيد. v در هر فصل ارتباط بين پاراگراف ها را کنترل نمایید. · انتخاب مجله ي مناسب و ارسال مقاله براي چاپ و انتشار مجلات همه دارای ارزش یکسانی نیستند.برخی شاخص ها برای آگاهی از اعتبار علمی مجلات عبارتنداز : v دایره و وسعت انتشار v نرخ پذیرش پائین : نشانگر این است که مجله فقط مقالات با درجه علمی بالا را می پذیرد. v ویراستار و هیأت تحریریه ي شناخته شده v نقل قول های بالا از مجله ( لیست ISI ) v ضریب نفوذ بالا v قابلیت رویت بالا ( مانند مجله هایی که در پایگاه های اینترنتی قابلیت دسترسی دارند) یک اشتباه رایج غفلت از این موضوع است که بعضی از مجلات برای پذیرش مقالات دارای شرایط خاص هستند. لذا قبل از ارسال مقاله به مجله ي مورد نظر به معیارهای آن برای پذیرش مقاله توجه داشته باشید. نشریات یا مجلّهها پس از دریافت مقاله آن را برای داوری نزد سه یا چند نفر از داوران که به موضوع مورد بحث مقاله آشنایی دارند ارسال میدارند. پس از دریافت نظرات و پیشنهادات داوران ، در صورتی که مقاله قابلّیت انتشار داشته باشد، نشریه ، مقاله مورد بحث را منتشر مینماید. معيارهاي داوري داوران داورها و ارزيابها چه معيارهايي را در رد يا قبول مقاله دخالت ميدهند : · اولويت مسأله : اینكه مسأله مقاله داراي اولويت يا اهميت است يا نه؟ اين اهميت از چند جهت است: الف- به روز بودن و مبتلا به بودن. ب- جهتگيري تاريخي يا تطبيقي داشتن. ج- پاسخگوي خلأهاي معرفتي بودن د- پاسخگوي نيازهاي اجتماعي و جهاني. · استاندارد بودن عنوان · حساسيت داورها به رخنهها و خطاهاي منطقي : مهم نيست چه حرفي ميزنيد. مهم اين است كه دليل، دليلي درست، صلاحيتدار و كافي باشد. · عدم تعصب نويسنده. · متناسب بودن روش با مسأله : هر مسألهاي روش خاص خود را ميطلبد. اگر مسأله تاريخي است بايد به روش خاص تحليلگر تاريخي، مسأله طرح و حل گردد. · غنا و عمق تحليل: تحليل بايستي غني و ژرف باشد و نيز حضور نويسنده و تحليلگر به چشم بيايد. به عبارت ديگر، سرتاسر مقاله "قال" و "يقول" نباشد بلكه به نحو چشمگير "اقول" هم داشته باشد. · ناروا نبودن تعميمها : تعميم ناروا از مصاديق خطاي منطقي است. نميتوان با ذكر يكي دو مورد، مطلب را به همه موارد تعميم داد. · به كار نبردن اصطلاحات غيرفني : بايد فرق بين اصطلاحات دقيقاً روشن باشد. · زبان خطابي نداشتن : زبان مقاله بايد دقيق و مطابق با همان رشته علمي باشد. · عدم كليگويي: ادعاهاي گزاف با عباراتي چون: "گفته شده"، "ميگويند" اشتباه است. بايستي گوينده سخن معين و مشخص باشد. · عدم فقر منابع" مصاديق فقر منابع عبارتست از: الف- فقدان منابع ب- استفاده از منابع دست چندم ج- فقدان منابع به روز د- استفاده از منابع غيرمعتبر ه- سوء استفاده از منابع به عبارت ديگر لشكركشي منابع نباشد يعني هدف نبايد تكثير بدون جهت منابع باشد. · عدم جهتگيريهاي تجويزي توأم با ارزش داوري : لحن مقاله نبايد بر اساس "بايد و نبايد" باشد بلكه بايد بر اساس "هست و نيست" باشد. در نتیجه ي فرآیند تصمیم گیری داوران در مورد مقاله ممکن است چهار حالت رخ دهد که عبارتند از : v پذیرش مقاله به همان شکل که هست v پذیرش مشروط به اصلاح یا تکمیل موارد اعلام شده v دعوت به تجدیدنظر و درخواست پذیرش مجدد v رد کردن مقاله همانطور كه ميدانيم هر نويسندهاي به قصد چاپ و نشر مقالهاش در مجلات معتبر دست به قلم برده و مطلبي را مينويسد.از طرف ديگر ميدانيم كه هر مجلهاي با توجه به خطمشي خود ، كيفيت و محتواي مقالات دريافت شده را مورد بررسي و ارزشيابي قرار ميدهد. بنابراين بهتر است پرسشهايي كه از طرف داوران مجله براي ارزيابي مقاله مطرح ميشوند ، پيشاپيش از سوي نويسنده مطرح و به آنها پاسخ مناسب داده شود. اين روش علاوه بر صيقل خوردن مقاله باعث ميشود تا نارساييهاي احتمالي آن برطرف شده و از استحكام لازم برخوردار گردد. اركان مقالهنویسی v وحدت موضوع : مقاله باید حول یك موضوع مشخص نوشته شود. نباید مرتب از این شاخه به آن شاخه پرید و خواننده را در میان دادههای متفاوت و بیربط سرگردان كرد. v وحدت زمان : نویسنده باید زمان مقاله را از ابتدا تا به انتها ثابت نگاه دارد. اگر قرار است رویدادی در دوران حاضر بررسی شود نباید در میانهی مقاله به بررسی جوانب همان موضوع در عصر قاجار پرداخت. دقت شود این امر تناقضی با آوردن مقایسههای تاریخی ندارد. v وحدت مكان : مكان مقاله نیز باید ثابت نگاه داشته باشد. اگر مقاله دربارهی پدیدهای در ایران نوشته میشود نباید در پایان، سر از تحلیل همان موضوع در شیلی درآوریم! v انسجام : یكپارچگی مهمترین ویژگی هر مقاله است كه به تمامی بخشهای یك نوشتار بازمیگردد. كلمات و جملات در یك مقاله درست مانند حلقههای زنجیر به یكدیگر بستهاند. نویسنده باید با هنر نویسندگی و قدرت استدلال خود، موضوع را بپروراند و خواننده را به نتیجهی دلخواه برساند. هر گونه آشفتگی و پراكندگی در ساختار مقاله و نكات و جملاتی كه تكه تكه پایههای عرضهی یك اندیشه را تشكیل میدهند، نویسندهی مقاله را در موفقیت ناكام خواهد كرد. v استنتاج : هر مقاله با هدف رساندن یك پیام نوشته میشود. ممكن است نتیجهگیری در پایان مقاله و پس از بهرهگیری از دلایل مختلف ، آورده شود. ممكن است نویسنده پیام مقاله را در ابتدا بیاورد و سپس به استدلال بپردازد.حتی ممكن است نویسنده زیر فشار سانسور، با زبردستی منظور خود را در لابلای پاراگرافهای مطلب بگنجاند. اما به هر صورت مقاله باید دارای نتیجهگیری باشد. تفاوت مهم مقاله و یادداشت در همینجاست. زیرا لزوماً در یادداشت نتیجهگیری خاصی وجودنداردبلكه بیشتر تذكر و یادآوری یك موضوع مدنظراست. تكنیك مقالهنویسی: شروع مقاله : آغاز مقاله از مهمترین بخشهای یك مقاله است. زیرا همین بخش است كه مخاطب را به خواندن ادامه مطلب جلب میكند. در واقع شروع یك مقاله، حكم ویترین آن مقاله را دارد. اما همین قسمت یكی از سختترین بخشهای مقالهنویسیست. بیشتر مشتاقان مقالهنویسی نمیدانند چگونه نوشتار خود را آغاز كنند. برای این بخش از مقاله روشهای مختلفی وجود دارد: ساده، مستقیم و خبری: در این نوع مقدمه، نویسنده در ابتدا موضوع را برای خواننده مطرح یا خبری را كه در مورد آن به ارائه نظر میپردازد، بیان میكند و در یك جریان منطقی-تشریحی با نتیجهگیری مقاله را به پایان میبرد. مثال :«مراكش، همسایهی نگران الجزایر، كشوری كه به بیماری تروریسم مبتلاست از اوایل ماه سپتامبر، از مرزهای شرقیاش بیشتر مراقبت میكند. مراكش برای مسافران الجزایری روادید وضع كرد. دولت الجزایر نیز بیدرنگ به اقدام تلافیجویانه دست زد.» دقت شود شكل مستقیم و خبری با خبردهی صرف تفاوت دارد. به عبارت دیگر خبردهی در آغاز مقاله باید با ظرافت مقالهنویسی همراه باشد. نقل قول و اقتباس از افكار و عقاید دیگران: در این نوع مقدمه ، نویسنده با یك جمله یا بند از نوشته یا افكار مشاهیر علمی، ادبی، مذهبی و ... مقاله را آغاز میكند. ممكن است نقل قول از یك آدم غیرمشهور و عادی هم باشد اما در هر حال نقل قول باید با موضوع مقاله مرتبط باشد. مثال : «سخن كارل پوپر –دانشمند اتریشی- است كه خطرناكترین اندیشه سیاسی آرزوی خوشبخت ساختن انسان است و مصیبت زندگی این است كه كوشش برای ساختن بهشت همیشه به ایجاد دوزخ منجر شده است. امثال و حكم و روایات: نویسنده میتواند مقاله را با یك مثل، حكایت یا روایت آغاز كند. بدیهی است این مثل یا حكایت باید همآوا با موضوع و هدف مقاله انتخاب شود: مثال : «میگویند ترس برادر مرگ است ولی كسی نگفته پدر و مادرش كیست. پدر ترس جهل است. تا انسان نسبت به كسی و چیزی ، یا محل و موضوعی بیاطلاع نباشد از آن نمیترسد.» شعر: آوردن قطعه شعری از شاعران كهن و نو به جذابیت مقاله كمك میكند.در واقع شعر بیشترین معنا را با كمترین واژهها ادا میكند.قطعه شعر میتواند هدف نویسنده را از مقاله در ابتدای نوشتار بیاورد. «چه گامهایی نه از بیم تیر سر بی دشمن كه از بیم تیر طعنهی یاران خویشتن در راه مانده است. (حمید مصدق) وصفی: مقالهنویسانی كه قلمشان دارای قدرت تصویرپردازی و تشریح است معمولاً از این روش برای شروع مقاله استفاده میكنند. این روش برای توصیف یك واقعه یا صحنه و عینیت بخشیدن به موضوع و خواننده را در صحنه قرار دادن، مورد استفاده قرار میگیرد مثال : «مصیبتی كه هم اكنون عراق در آن به سر میبرد، آوارگی كردهای عراقی در شمال و شرق مرزهای عراق با تركیه نیست، بلكه مصیبتی است برای خود رژیم عراق در بغداد.» شروع مقاله به تكنیكهای گفته شده خلاصه نمیشود. ذهن خلاق و قریحهی نویسنده قادر است با تلفیق روشهای شروع مقاله ، خود روشی نو ابداع كند. به عنوان مثال میتوان روش مستقیم را با روش توصیفی تلفیق كرد و بر جذابیت آغاز مقاله افزود. به هر رو آغاز مقاله بخش حساس مقاله است. نویسنده باید تصمیم بگیرد طرح یك پرسش در آغاز مقاله شروع خوبی است یا ذكر سابقهی موضوع و یا مقایسهی بین دو موضوع مورد بررسی. مطالعه ي مقالات نویسندگان پُرسابقه و ممارست و تمرین در نوشتن ، رفته رفته نویسندهی مشتاق نوشتن را به سبك جذاب و دلخواه نزدیك خواهد كرد. نكاتي در زمينه ي نگارش هر چه بهتر مقاله : v بدون نقشه اوليه، مقاله ننويسيد. يعني ساختار را قبلاً در ذهن يا روي كاغذ بياوريد. به چند سؤال پاسخ دهيد: 1. دنبال چه هستم؟ 2. نوآوريام چيست؟ 3. از كجا به كجا ميخواهم بروم؟ v در جريان نگارش مقاله ي خود كمتر از نقل قول مستقيم استفاده نماييد. v هيچ گاه مطالب را بدون تأمل و تحليل به همديگر ارتباط ندهيد. v از آنجا كه محدوده ي نگارش و تنظيم مقالات محدود است ، بكوشيد تا هر سطري از تحقيق تان در خدمت يافتن پاسخ پرسش تحقيق باشد. v از به كار بردن جملاتي با مضامين و محتواي يكسان پرهيز نماييد. v مقالات علمي بر اساس منطق و برهان محكم و نه تخيل و عاطفه مي باشند. v در مقالات علمي به رعايت اصطلاحات علمي توجه نماييد. v در استنباط و استنتاج مطالب دقيق باشيد. v نگارش هر مقاله نيازمند حداقل به سه بار ويرايش از سوي نويسنده است. در زمان ويرايش به اين موارد توجه نماييد: الف ـ ساختار بياني نوشتار، ب ـ غناي محتواي مفهومي متن ، ج ـ نحوه ي استنادات در متن v سعی جدی در ثبات رویههای اتخاذ شده در نوشتار مقاله (مانند اندازه حروف، ضخامت خطوط در جداول و شکلها ، نوع خطوط لاتین در کلمات لاتین، فاصله شمارهها با متن یا روابط) v واگذاری تهیه ي مقالات مروری به محققان با تجربه و نویسندگانی که در زمینه مورد بررسی صاحب نظر بوده و لااقل چند مقاله در این رابطه منتشر نمودهاند v اطمینان از دسترسی به مقالات مرجع مربوط به موضوع مقاله به ویژه مقالات جدید v رعایت امانت، صداقت و اخلاق از اصول مهم هر فعالیت علمی و تحقیقی است. مراعات نمودن این اصول از ضرورت بسیار بالائی برخوردار است. .منابع را کامل و دقیق با ذکر نام مؤلف، مرکز نشر و سال انتشار درج نماید v از ذکر جملات احساسی و شعار گونه خود داری نماید. v از جملات سوم شخص مفرد استفاده نماید. v در مقالات پژوهشي، تعبيراتي مثل: "البته روشن است كه" به كار نرود. زيرا اصل بر اختصار است. v در نگارش متن پژوهشی به هیچ عنوان از عبارت رایج در روزنامه ها (ژورنالیستی) و متون انشایی (مانند نثر ادبی) استفاده نمی شود. v از رجوع به سایتهای اینترنتی تبلیغاتی و یا مجلات غیر علمی خود داری شود و تا آنجا که ممکن است از کتابها و مقالات معتبر دانشگاهی استفاده شود. v در متن مقاله، يا نام صاحب اثر را بنويسيد يا عنوان مختصر كتاب را. مشخصات كاملش را در بخش منابع بياوريد نه در متن مقاله. v مقاله ي فارسي بايد تا آنجا كه ممكن است با عربي مخلوط نشود. البته اگر بحث بر سر يك جمله عربي است، آن را مختصراً ميآوريم. v نو بودن مقاله تنها به نو بودن مسأله نيست.اگر مطالعه ي نظاممندي در مورد مطلبي صورت نگرفته چنين مطالعهاي ميتواند نو باشد. v مقاله نبايد طوري باشد كه نويسنده ، متهم به بيخبري بشود ، لذا منابع جديد بايد ديده شوند. v در بررسيهاي تطبيقي، لازم است خطكشي شود ؛ مثلاً فقه و حقوق خلط نگردند. v چند مسأله را در يك مقاله طرح نكنيد زيرا حق هيچكدام ادا نخواهد شد بهتر است يك مسأله به صورت عميق بررسي گردد. v كار گروهي انجام دهيد (حداقل دو نفر). v الگوبرداری از ساختار آخرین مقالات منتشر شده در نشریه یا ژورنال هدف (نشریهای که قصد دارید مقاله خودرا برای انتشار ارسال دارید) v ارائه مقاله کامل شده به اشخاص مطّلع و مرتبط با موضوع مقاله و دریافت نظرات آنان و انجام عمل بالعکس در مورد آنان v مقاله را به هر مجلهاي كه ميفرستيد استاندارد آن را از نظر شكلي و روش ارجاع تقليد كنيد. v مقوم پژوهش حجم مقاله يا حجم ارجاعات نيست. مهم اين است كه مطالب و ارجاعات معيوب نباشند. مقوم مقاله ي پژوهشي ، نوآوري است. موارد قابل توجه در ویرایش مقاله رعایت ملاحظات دستوری در جملات و سعی در نوشتن جملات کوتاه و گویا v شماره گذاری عنوان بخشها و زیربخشها v شماره گذاری روابط و فرمولها v ارائه شرح مفید و گویا در بالای جداول و پائین شکلها v شماره گذاری جداول و شکلها به طور جداگانه v ارجاع دهی به هر جدول و یا هر شکل در متن از طریق شماره مربوطه v رعایت دندانهگذاری مناسب به منظور تفکیک بهتر و خواناتر نمودن نوشتار v پرهیز از شکستهشدن کلمات در دو خط متوالی (نظیر "می" در آخر خط و "شود" در ابتدای خط بعدی) v پرهیز از کپیکردن تصاویر ناخوانای مراجع و منابع، سعی در باز طراحی آنها با ذکر دقیق مآخذ در ذیل آنها. مواردي كه منجر به موفقيت يك مقاله مي گردند، به طور خلاصه عبارتند از: · بديع بودن و تازگي موضوع · دارای یک چهارچوب علمی قوی و استاندارد باشد · كوشش در جهت رفع نيازهاي معرفتي جامعه · استفاده از منابع دست اول · دقت در نقل قول و رعايت امانت علمي · عنوان مقاله هماهنگ با پرسش هاي مطروحه در آن تنظيم گردد. · استفاده از روش شناسي صحيح و متناسب با موضوع مورد نظر · رسم الخط نوشتار يكدست و يك نواخت باشد · خلاقيت در طرح پرسش هاي تحقيق · پرورش كافي مفاهيم · روان و سليس بودن نوشتار و ويرايش مناسب مقاله · مرتبط بودن مطالب و کامل بودن : تمام موضوعات مطرح شدهاند.• استدلالها و بحثها در کلیت متن مرتبط هستند.• منابع و مراجع ادبیات تحقیق آورده شدهاند.• منطق و پیوستگی بین استدلالها رعایت شده است. · برخورداری از یک سازمان منسجم:• مقاله از یک ساختار شفاف مفهومی برخوردار است.• عنوانها و زیرعنوانهای مناسب ، صحیح و مرتبطی به کار برده شدهاند.• نظام ارجاع دهی با ثبات و مناسب است. · برخورداری از یک محوریت تحقیقی در کلّیت و ترکیب مقاله:• تفکر خلاق، ترکیب و استدلال ظهور و بروز دارد.• دقت فکری در باره عنوان اصلی دیده میشود.• مفاهیم مرتبط به نحو مناسبی تحقیق شدهاند.• استدلالها و اثباتها به وسیله مدارک و مستندات یا ارجاعات پشتیبانی شدهاند.• شواهد کافی برای فهم موضوع وجود دارد.• ادبیات تحقیق مورد نقد و تحلیل قرار گرفتهاند.• ارتباط لازم بین ادبیات تحقیق و موضوع مورد تحقیق مقاله ارائه شده است. ·نتيجه گيري مقاله، منطقي ترين پاسخ به پرسش مقاله باشد.
نوشته شده :
مدیر گروه آموزشی حقوق و فقه و مبانی حقوق
علی بدری
